one

one

κιοσσές

κιοσσές

Μαρία Παπουτσή

Μαρία Παπουτσή

Πέμπτη, 8 Νοεμβρίου 2018

Ο νέος Ψυχρός Πόλεμος είναι τριπολικός και πολύ πιο επικίνδυνος


Όταν πρόκειται για τις σχέσεις μεταξύ της Αμερικής του Ντόναλντ Τραμπ, της Ρωσίας του Βλαντιμίρ Πούτιν και της Κίνας του Xi Jinping, οι αναλυτές μιλάνε για μια επιστροφή σε ένα πάρα πολύ γνωστό και επικίνδυνο παρελθόν.
«Τώρα έχουμε έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο», σχολίασε ο ειδικός Ρώσος εμπειρογνώμονας στη Μόσχα, Peter Felgenhauer, αφού ο Τραμπ ανακοίνωσε την απόφαση του να αποχωρήσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες από τη Συνθήκη για την Μη Διασπορά των Πυρηνικών Όπλων. Η κυβέρνηση Τραμπ «ξεκινάει έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο», δήλωσε ο καθηγητής Διεθνών σχέσεων Walter Russell Mead στην Wall Street Journal, μετά από σειρά αντι-κινεζικών μέτρων που ενέκρινε ο Αμερικανός πρόεδρος τον Οκτώβριο. Και πολλοί άλλοι ακόμη χτυπάνε το καμπανάκι του κινδύνου.

Σύμφωνα και με την ανάλυση της Le Monde Diplomatique, οι πρόσφατες κινήσεις από τους ηγέτες στην Ουάσινγκτον, τη Μόσχα και το Πεκίνο φαίνεται να προσδίδουν αλήθεια σε μια τέτοια «νέα ψυχροπολεμική» αφήγηση, αλλά σε αυτή την περίπτωση η ιστορία δεν αποτελεί οδηγό. Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά στον εικοστό πρώτο αιώνα, αυτό που αντιμετωπίζουμε δεν είναι κάποιο ελαφρώς παραλλαγμένο «αντίγραφο» του ψυχρού πολέμου του περασμένου αιώνα, αλλά μια νέα και δυνητικά ακόμη πιο επικίνδυνη παγκόσμια δυσάρεστη κατάσταση.

Ο «ορίτζιναλ» Ψυχρός Πόλεμος, ο οποίος διήρκεσε από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 μέχρι την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, προκάλεσε έναν τεράστιο κίνδυνο πυρηνικού αφανισμού. Μετά την «κρίση των πυραύλων» στην Κούβα όμως το 1962, όταν η ανθρωπότητα έφτασε τόσο κοντά όσο ποτέ στο πυρηνικό ολοκαύτωμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση άρχισαν να αποφεύγουν τις άμεσες αντιπαραθέσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αμοιβαία καταστροφή και οι ηγέτες των δύο υπερδυνάμεων ανέλαβαν μια πολύπλοκη σειρά διαπραγματεύσεων που οδήγησαν σε ουσιαστικές μειώσεις στο πυρηνικό τους οπλοστάσιο και σε συμφωνίες που αποσκοπούσαν στη μείωση του κινδύνου μελλοντικού Αρμαγεδδώνα.

Αυτό που σήμερα πολλοί αποκαλούν «Νέο Ψυχρό Πόλεμο» φέρει μόνο την ελάχιστη ομοιότητα με εκείνη την προηγούμενη περίοδο. Μπορεί οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι δυο πλέον αντίπαλοί της, Ρωσία και Κίνα να επιδίδονται σε μια κούρσα εξοπλισμών, με πυρηνικά και «συμβατικά» όπλα συνεχώς αυξανόμενης εμβέλειας, ακρίβειας και θνησιμότητας. Μπορεί και οι τρεις χώρες, να μάχονται σε έναν παγκόσμιο αγώνα εξουσίας, αλλά οι ομοιότητες τελειώνουν εκεί.

Η πρώτη διαφορά καταρχήν είναι προφανής: οι Η.Π.Α. αντιμετωπίζουν τώρα δύο αποφασισμένους αντιπάλους, όχι έναν, και έναν πολύ πιο σύνθετο παγκόσμιο χάρτη σύγκρουσης, με αντίστοιχη αύξηση των πιθανών σημείων πυρηνικής ανάφλεξης. Επίσης, τα παλιά όρια μεταξύ ειρήνης και πολέμου είναι πια δυσδιάκριτα, καθώς και οι τρεις αντίπαλοι συμμετέχουν σε αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μάχη με άλλα μέσα, συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών πολέμων, των απειλητικών ναυτικών κινήσεων και των κυβερνοεπιθέσεων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την αφορμή για σύρραξη. Εν τω μεταξύ, αντί να επιδιώξουν συμφωνίες ελέγχου των όπλων, κυρίως οι Η.Π.Α. και η Ρωσία εμφανίζονται πρόθυμες να καταργήσουν τις υφιστάμενες συμφωνίες και να ξεκινήσουν έναν νέο αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών.

Αυτοί οι παράγοντες θα μπορούσαν ήδη να κατευθύνουν τον κόσμο όλο και πιο κοντά σε μια νέα «κρίση της Κούβας», μόνο που αυτή θα μπορούσε να ξεκινήσει στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας ή ακόμα και στην περιοχή της Βαλτικής, όπου τα αμερικανικά και τα ρωσικά αεροσκάφη και τα πλοία συγκρούονται.

´Ενας τριπολικός κόσμος

Στον Ψυχρό Πόλεμο, ο διπολικός αγώνας μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον φαινόταν να καθορίζει όλα όσα συνέβαιναν στην παγκόσμια σκηνή. Αυτό, βεβαίως, συνεπαγόταν μεγάλο κίνδυνο, αλλά και επέτρεπε στους ηγέτες από κάθε πλευρά να υιοθετήσουν μια κοινή αντίληψη της ανάγκης για πυρηνική συγκράτηση προς όφελος της αμοιβαίας επιβίωσης.

Τον διπολικό κόσμο του Ψυχρού Πολέμου διαδέχτηκε μια «μονοπολική στιγμή», κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες, κυριαρχούσαν στην παγκόσμια σκηνή. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η οποία κράτησε από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης ως τη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, η Ουάσινγκτον έθετε σε μεγάλο βαθμό την παγκόσμια ατζέντα. Σήμερα, η «μονοπολική στιγμή» έχει εξαφανιστεί και είμαστε σε έναν νέο τριπολικό κόσμο. Και οι τρεις αντίπαλοι υπερ-εξοπλίζονται και επεκτείνουν την επιρροή τους πέραν των διπλωματικών συνόρων τους, οικονομικά και στρατιωτικά. Το πιο σημαντικό είναι ότι και οι τρεις αντίπαλοι οδηγούνται από ιδιαίτερα εθνικιστές ηγέτες, αποφασισμένους να προωθήσουν με κάθε τρόπο τα συμφέροντα της χώρας τους.

Ένας τριπολικός κόσμος, σχεδόν εξ ορισμού, διαφέρει αισθητά από ένα διπολικό ή μονοπολικό και είναι πιο αντιφατικός, ειδικά με τον Ντόναλντ Τραμπ να προκαλεί συνεχώς κρίσεις πότε με τη Μόσχα, πότε με το Πεκίνο. Επιπλέον, ένας τριπολικός κόσμος είναι πιθανό να περιλαμβάνει περισσότερα πιθανά σημεία ανάφλεξης. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, υπήρχε μια κρίσιμη γραμμή αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο μεγάλων δυνάμεων: τα όρια μεταξύ του ΝΑΤΟ και των εθνών του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Ευρώπη. Οποιαδήποτε έκρηξη κατά μήκος αυτής της γραμμής θα μπορούσε πράγματι να πυροδοτήσει πολεμική σύγκρουση. Σήμερα, αυτή η γραμμή αντιπαράθεσης μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ στην Ευρώπη έχει πλήρως αποκατασταθεί και ενισχυθεί κατά μήκος μιας γραμμής πολύ πιο κοντά στο ρωσικό έδαφος, χάρη στην επέκταση προς τα ανατολικά του ΝΑΤΟ στην Τσεχία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία και Βαλτικές δημοκρατίες.

Ταυτόχρονα, παρόμοια διευρυμένη γραμμή αντιπαράθεσης έχει καθιερωθεί στην Ασία, που απλώνεται από τα ανατολικά της Ρωσικής επικράτειας έως την Ανατολική και τη Νότια Κίνα και τον Ινδικό Ωκεανό.

Ο πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Η.Π.Α. και η ΕΣΣΔ διεξήγαγαν εχθρικές δραστηριότητες έναντι των άλλων, συμπεριλαμβανομένων του «πολέμου προπαγάνδας» και παραπληροφόρησης, καθώς και της εκτεταμένης κατασκοπείας. Και οι δύο επιδίωκαν να διευρύνουν την παγκόσμια εμβέλειά τους συμμετέχοντας σε αντιπολιτευτικές συγκρούσεις σε αυτόν που τότε ονομάστηκε Τρίτος Κόσμος με στόχο την ενίσχυση ή την εξάλειψη των καθεστώτων που ήταν πιστά στη μία ή την άλλη πλευρά. Τέτοιες συγκρούσεις είχαν εκατομμύρια θύματα, αλλά ποτέ δεν οδηγούσαν σε άμεση μάχη μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων και μια πυρηνική σύγκρουση μεταξύ τους.

Στον εικοστό πρώτο αιώνα, η διάκριση μεταξύ «ειρήνης» και «πολέμου» είναι θολή, καθώς οι δυνάμεις του τριπολικού ανταγωνισμού εμπλέκονται σε νέα είδη διακρατικών συγκρούσεων, όπως οι σκληρές οικονομικές κυρώσεις του Τραμπ κατά της Κίνας, δηλώνοντας ότι είναι απάντηση στο αθέμιτο πλεονέκτημα που η χώρα αυτή είχε κερδίσει στις εμπορικές σχέσεις. Για την Κίνα, αυτό δεν είναι απλώς ανταγωνιστική πρόκληση, αλλά δυνητικά υπαρκτή απειλή για το μέλλον της ως μεγάλη δύναμη. Ως εκ τούτου, αναμένονται αντίθετα μέτρα που είναι πιθανόν να διαταράξουν περαιτέρω τα σύνορα μεταξύ ειρήνης και πολέμου.

Και αν υπάρχει κάποιο μέρος όπου τα σύνορα αυτά κινδυνεύουν είναι στον κυβερνοχώρο, μια ολοένα και πιο σημαντική αρένα για μάχη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Ο κυβερνοχώρος είναι επίσης μια άγνωστη ζούγκλα, όπου κακοί ηθοποιοί μπορούν να διαδώσουν παραπληροφόρηση, να κλέψουν μυστικά ή να θέσουν σε κίνδυνο κρίσιμες οικονομικές συμφωνίες. Ενδεικτικές οι καταγγελίες για παρέμβαση της ρωσικής κυβέρνησης στις Αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016. Η Κίνα, από την πλευρά της, πιστεύεται ότι εκμεταλλεύτηκε το Διαδίκτυο για να κλέψει τα αμερικανικά τεχνολογικά μυστικά, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων για το σχεδιασμό και την ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων όπλων.

Μάλιστα, η νέα «εθνική στρατηγική στον κυβερνοχώρο» που παρουσιάστηκε από τη διοίκηση του Τραμπ τον Αύγουστο, υποστηρίζει  ότι Ρωσία και Κίνα έχουν θέσει σε κίνδυνο την αμερικανική εθνική ασφάλεια μέσω αδιάκοπης κυβερνοεπίθεσης, εγκρίνοντας μυστικές αποστολές.

Μπορούν ο εμπορικός πόλεμος και ο κυβερνοχώρος να οδηγήσουν στην ένοπλη σύγκρουση;

Οι όλο και πιο μαζικές και απειλητικές στρατιωτικές ασκήσεις έχουν γίνει ένα χαρακτηριστικό αυτής της νέας εποχής. Τέτοιες επιχειρήσεις συνήθως περιλαμβάνουν την κινητοποίηση μεγάλων αεροπορικών, θαλάσσιων και χερσαίων δυνάμεων για προσομοιωμένους πολέμους, οι οποίοι συχνά διεξάγονται δίπλα σε έδαφος ενός αντιπάλου.

Αυτό το καλοκαίρι, για παράδειγμα, οι καμπάνες συναγερμού στο ΝΑΤΟ ξέσπασαν όταν η Ρωσία πραγματοποίησε το Vostok 2018, τη μεγαλύτερη στρατιωτική της άσκηση από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Συμμετέχοντας 300.000 στρατιώτες, 36.000 τεθωρακισμένα οχήματα και πάνω από 1.000 αεροπλάνα, είχε σκοπό να προετοιμάσει τις ρωσικές δυνάμεις για πιθανή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, σηματοδοτώντας την ετοιμότητα της Μόσχας να συμμετάσχει σε μια τέτοια «συνάντηση». Το ΝΑΤΟ απάντησε τις προηγούμενες μέρες με τη μεγαλύτερη άσκησή του από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ονομάστηκε Trident Juncture Exercise, και προορίζονταν επίσης για την προσομοίωση μιας μεγάλης σύγκρουσης Ανατολής-Δύσης στην Ευρώπη.

Το ίδιο ισχύει για τις κινεζικές και αμερικανικές ναυτικές «συναντήσεις» στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Πρόσφατα, θερμό επεισόδιο παραλίγο να σημειωθεί στη Νότια Σινική Θάλασσα με αφορμή την κίνηση αμερικανικού αντιτορπιλικού κοντά στα νησιά Σπράτλι και τις κινεζικές ένοπλες δυνάμεις να κινητοποιούνται άμεσα. Την προηγούμενη εβδομάδα, το κινεζικό υπουργείο Άμυνας κατηγόρησε τις ΗΠΑ για «προκλητικότητα» με αφορμή την πτήση βομβαρδιστικών B-52 πάνω από τη Νότια Σινική Θάλασσα. Τα βομβαρδιστικά συμμετείχαν σε κοινή στρατιωτική άσκηση των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας στην περιοχή των ακατοίκητων νήσων Σενκάκου και Ντιαόγιου, τα οποία αποτελούν αντικείμενο διαμάχης μεταξύ της Κίνας και της Ιαπωνίας.

Ένας νέος παγκόσμιος πόλεμος θα πρέπει να θεωρηθεί ως κορυφαίος κίνδυνος της εποχής μας, ενδεχομένως ακόμη πιο επικίνδυνος από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, δεδομένων των τριών πυρηνικών δυνάμεων που συμμετέχουν τώρα. Μπορεί να αποφευχθεί ένας πυρηνικός τρίτος παγκόσμιος πόλεμος; Ναι, αλλά μόνο εάν τον αποτρέψουμε, αν γίνει ο κεντρικός, κοινός στόχος της εποχής μας. Και ο χρόνος έχει ήδη εξαντληθεί.




0 σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου